Tačno vreme građenja Žiče nije zabeleženo u izvorima, pa je utvrđeno posrednim putem na osnovu podataka koje donose Domentijan i Teodosije, biografi Svetog Save. Oni beleže da je građenje Spasovog doma započeo Stefan Nemanjić još kao Veliki župan, u doba kada je njegov mlađi brat bio starešina Studenice. Sava je, po rečima Teodosijevim, nadgledao zidanje Spasovog hrama. Na osnovu tih podataka zaključuje se da je Žiča podignuta u razdoblju od 1206. do Savinog odlaska u Hilandar, 1217. godine.Zica_manastir_Srbija_2-630x418 (1)

Crkva Svetog Spasa je prošla kroz grozote ratova, požara i razaranja svake vrste, koja su punih sedam i po vekova pratila njenu istoriju, pa je pravo čudo što je njeno slikarstvo i u tako skromnom obimu do danas uopšte očuvano.

Unutršnjost hrama nije, kao nekada, sva prekrivena freskama. Od celokupnog njenog monumentalnog dekora jedva je ostala petina, a od toga veoma malo najstarijeg, iz dvadesetih i tridesetih godina XIII veka – iz doba njenih prvih ktitora, i to samo u pevnicama i kuli. Više je sačuvano živopisa u oltaru, naosu, kapelama i na ulazu, obnovljenog u prvoj polovini XIV veka. Sve ostale islikane prostorije crkve potpuno su uništene.?????????????

Bilo je to slikarstvo izrazite lepote, neviđeno do tada u Srbiji. Prema Teodosijevoj tvrdnji, Sveti Sava je 1219.g. poveo iz Konstantinovog grada vizantijske mramornike i slikare u nameri da dovrši Žiču. Osim toga, on uvodi obavezu signiranja, ispisivanja natpisa i imena svetitelja na srpskom jeziku. Ovog običaja strogo su se pridržavali, od vremena oslikavanja Studenice pa sve do kraja XIII veka, poručioci živopisa srednjevekovne Srbije.

Mesto na kome je u okviru srednjevekovne srpske države podignut Manastir Žiča, odabrano je pod uticajem krupnih državno-političkih i privrednih uslova. Čvršće organizaciono povezivanje teritorija koje je Nemanja samo nešto ranije pripojio Raškoj i neposredna eksploatacija plodnih područja koja su tada data na korišćenje i upravljanje Crkvi, spadaju svakako među osnovne.manastir-zica-14-630x388

Žiča je osnovana sa nedvosmislenom namerom da bude sedište Arhiepiskopije gde će se krunisati kraljevi i postavljati Arhiepiskopi Srpske Pravoslavne Crkve. Arhiepiskopija je trebalo da bude podjednako udaljena od vizantijskog Carigrada i latinskog Rima.

Osim toga, među velikim srpskim manastirima Žiča se tada nalazila najudaljenije od eventualne opasnosti koja je dolazila sa jugoistoka od krstaškog latinskog carstva ili od Bugarske.

Najstariji istorijski izvori o Žiči su dve povelje kralja Stefana i njegovog sina Radoslava, iz druge i treće decenije XIII veka, prepisane u XIV veku na zidove prolaza, ispod kule na ulazu u crkvu.Manastir-Zica

U osnivačkoj povelji poimenično su navedeni darovi i povlastice koje je Žičkoj Eparhiji dao Prvovenčani kralj sa svojim najstarijim sinom, određenim za njegovog naslednika. Kralj daruje Spasovu crkvu na prvom mestu relikvijama, zatim freskama i ikonama, zlatnim i srebrnim sasudima, ripidama, pokrovima i zavesama, bogoslužbenim odeždama, Evanđeljima i knjigama. Od tih ikona i sasuda, od tkanina i knjiga, koje su morale činiti od Žiče jednu od najbogatijih riznica u Srbiji, i može biti, na jugoistoku Evrope, već odavno nema ni traga – one su skoro sve uništene.slikarstvo-Zice1

Najveći deo Žičke povelje sadrži podatke o darovima u zemljišnom imanju. Prvovenčani kralj je Žiči darovao 57 sela i zaselaka, što znači više od hiljadu hektara zemlje i nekoliko hiljada ljudi koji su obrađivali zemlju ili se bavili zanatom. Glavna grupa darovanih sela nalazila se u neposrednoj blizini Žiče, u Hvosnu, u Crnoj Gori. Zanimljivo je da danas, posle osam vekova, od ovih sela 38 nosi ista imena.

Uz plodnu zemlju u ravnici, Žiča je osnivačkom poveljom dobila i osam planina sa 217 pastirskih porodica. Žiči su pripadale kao pasišta planine Željin, Kotlenik, Slane poljane, Javorje i Lukovica.

Vladari koji su nasledili Stefana Prvovenčanog darivali su Arhiepiskopiju imanjima na Kosovu i Drenici. Od sredine XIII veka, Arhiepiskop je raspolagao i tvrđavom koja je u slučaju opasnosti mogla da štiti arhiepiskopske dragocenosti i svetinje, arhivu i biblioteku. Bio je to grad Maglič, utvrđen dvor podignut na dvadesetak kilometara od Žiče. U njemu se i danas vide ostaci arhiepiskopske palate i crkve Svetog Đorđa.

 

Izvor: www.zaduzbine-nemanjica.rs